|
Neste generasjon havbruk
Vidare utvikling av innovative løysingar for
neste generasjon havbruk (Next Generation Fisheries-NGF) stod
på dagsordenen på eit møte i Bergen i november
2005. Førre møte var hos Japans fiskeriministerium
i 2004. Sentrale element i NGF er berekraft med omsyn til
miljø, ressursar og økonomi. Løysinga
kan bli store offshore-anlegg som kombinerer produksjon av
fôr, mat, fornybar energi og andre produkt ved å
nytte ressursane som djupvatnet i havet representerer.
Berekraftig produksjon av menneskemat frå havet var
hovudtemaet på møtet som hadde deltakarar frå
Japan, USA, Chile, England og Norge. Arbeid med å utvikle
dette konseptet har ei 20-30 år lang historie som er
forankra i kunnskap om teknologi, om djuphavet og om kva ressursar
menneska kan få hente opp derifrå.
Potensialet i form av fornybar OTEC (Ocean Thermal Energy
Conversion) energi frå havet er enormt, men kva kan
ein hente ut ved å kombinere dette med mat-produksjon?
Kan NGF bidra til å produsere mat til eit stendig aukande
folketal på jorda, med ein predikert auke frå
6.5 milliardar i dag til 8 milliardar i 2030 og 9 milliardar
i 2050? Tradisjonelt fiskeri har kuliminert ved ein fangst
på ca. 80 millionar tonn/år, der halvparten skjer
i avgrensa område langs kystane med naturleg oppstrømming
(upwelling). Akvakultur bidreg med ca. 20% av total akvatisk
matproduksjon og har eit potensiale til auka andel, men produksjonen
er mange stader assosiert med betydeleg miljøbelasting.
Verda møter også ganske snart veggen når
det gjeld utnytting av fossile og radioaktive stoff til energiproduksjon.
Forbruket er i dag er om lag følgjande (reservoar,
og forbruk): Olje/gass: 150Gt; 3,5 Gt/år; kol: 1,000
Gt; 5 Gt/år, og uran: 3 Mtu; 0.04 Mtu. Dette tilseier
at olje/gass snart er ute medan kol og uran kan utnyttast
i nokre hundre år til (for kol, berre dersom CO2 utsleppa
kan handterast).
Dei opne havområda har eit stort potensial for å
dekke det framtidige energi- og matbehovet gjennom berekraftig
produksjon basert på kunstig, kontrollert oppstrømming
av næringsrikt, kaldt djupvatn. Av særleg interesse
er områda i tropiske og subtropiske område, der
storstilt produksjon av fisk kan kombinerast med produksjon
av fornybar energi frå havet gjennom OTEC-systemet.
Såleis kan ein få kombinert bruk og inntekter
frå ulike produkt.
OTEC er eit utprøvd og etablert konsept for kontinuerleg
produksjon av fornybar energi. Frankrike var først
ute, medan Japan, USA og India er langt framme på teknologisida
i dag. OTEC utnyttar temperaturforskjellen mellom varmt overflatevatn
i havet på låge breiddegrader og det kalde djupvatnet
ca. ein kilometer under, ved varmeveksling og ekspansjon/kompresjon
av eit drivmedium som t.d. ammoniakk som så driv ein
turbin. OTEC vil fungere godt der temperaturforskjellen er
over 20? C.
Teoretisk berekraftig energiuttak med OTEC utan negative
miljøverknader er rekna til 12 TW, og dette tilsvarar
om lag dagens totale bruk av primærenergi i verda, som
ligg på ca. 4 EJ/år (1 EJ=1018J). I praksis vil
ein kunne hente ut berre ein mindre del av dette potensialet
for denne fornybare energikjelda p.g.a. praktiske omsyn og
lang avstand til land og til dei store energibrukarane. Men
ved å nytte energien til produksjon av andre energiberarar
(t.d. hydrogen) og til fôrproduksjon for fisk, kan konseptet
utviklast til store flytande sjølvforsynte einingar
med mange produkt, inkludert fornybar energi.
Kunstig oppstrømming har lenge vore studert eksperimentelt
på Hawaii (NEHLA) og i Toyama Bay og laboratoriet Kochi
i Japan. Gjennom desse og andre forsøk har ein kunna
rekne ut potensialet for marin bioproduksjon ved gjevne tilførsler
av djupvatn. Ein småskala- installasjon, 10 MW OTEC,
representerer ein pumperate på ca. 50 m3/s av djupvatn
med 20-30 µmol nitrogen, motsvarande ca. 2 tonn nitrogen/dag.
Under føresetnad av at dette blir tilgjengeleg for
primærproduksjon som blir utnytta av larvar/zooplankton
og som i sin tur blir utnytta av fisk (forventa effektfaktor
per trofisk nivå på 0.2), vil produksjonspotensialet
for eit slikt OTEC-anlegg ligge på ca 330 tonn fisk/år.
Sal av fisken saman med sal av den fornybare energien og eventuelt
andre produkt representerer eit betydeleg økonomisk
potensiale, sjølv for ein såpass liten OTEC-installasjon
(det finst OTEC-design for GW-kapasitet).
Norge er ein eksponent for innovative løysingar innanfor
internasjonal havbruksnæring - mange nye konsept har
vunne gjennomslag i marknaden opp gjennom åra. Trenden
for matfisk har gått i retning av flytting av anlegg
frå skjerma område ut mot kysten, og i det siste,
òg ut i opne farvatn. Denne trenden har blitt drive
ut frå mange omsyn slik som miljø (lus, næringssalt,
lokal påverknad, arealrestriksjonar) og økonomi
(frå småskala til storskala, lettare transport
etc.). Gjennom dette har norsk havbruksindustri utvikla stor
kompetanse som saman med norsk offshore-industri vil kunne
bli nøkkelen til å bringe utviklinga av NGF vidare
framover. For det er framleis behov for betydeleg forsking
og utvikling før NGF kan ’ta av’; studiar
av nye teknologiske løysingar, av marin biologi og
val av artar, hydrofysikk og miljø.
Gjennom allereie etablerte samarbeidsavtalar mellom NIVA,
PICHTR (Pacific International Center for High Technology Research)
på Hawaii og RITE (Research Institute for the Innovative
Technologies of the Earth) i Kyoto, er grunnlaget lagt for
vidare samarbeid om utvikling av NGF. Runde Miljøsenter
vil bidra til å kople industri og kompetanse på
Møre opp mot dei internasjonale miljøa.
|
